5
ʲРÁÓËÈ×ÎÂ
Ôàíòàñòè÷íèé ðîìàí
Ïåðåêëàä ç ðîñ³éñüêî¿
ßðîñëàâà Ïàâëþêà
ÑÅËÈÙÅ
ÒÅÐÍÎϲËÜ
ÍÀÂ×ÀËÜÍÀ ÊÍÈÃÀ  ÁÎÃÄÀÍ
ÊȯÂ
ÂÅÑÅËÊÀ
6
ÁÁÊ 84(2Ðîñ)
Á90
ISBN 966-692-283-5
(á-êà)
ISBN 966-692-876-0
(óêð., Íàâ÷àëüíà êíèãà
Áîãäàí)
ISBN 966-01-0397-2 (óêð., Âåñåëêà)
Âñòóïíå ñëîâî Þð³ÿ ²âàíåíêà
²ëþñòðàö³¿ Âàëåð³ÿ Ðóäåíêà
Ïåðåêëàäåíî çà âèäàííÿì:
Ìîñêâà: Äåòñêàÿ ëèòåðàòóðà.  1988.
Á³áë³îòåêà ñâ³òîâî¿ ë³òåðàòóðè äëÿ ä³òåé ó 100 òîìàõ
ѲÒÎÂÈÄ
çàñíîâàíà 2004 ðîêó
Îõîðîíÿºòüñÿ çàêîíîì ïðî àâòîðñüêå ïðàâî.
Æîäíà ÷àñòèíà öüîãî âèäàííÿ íå ìîæå áóòè âèêîðèñòàíà ÷è â³äòâîðåíà
â áóäü-ÿêîìó âèãëÿä³ áåç äîçâîëó àâòîðà ïåðåêëàäó ÷è âèäàâöÿ.
Áóëè÷îâ ʳð
Á90 Ñåëèùå: Ôàíòàñòè÷íèé ðîìàí. Äëÿ ñåðåä. òà ñò. øê. â³êó/
Ïåð. ç ðîñ. ß. Ïàâëþêà  Òåðíîï³ëü: Íàâ÷àëüíà êíèãà
Áîãäàí;
Ê.: Âåñåëêà, 2006.  304 c. (Á³áë³îòåêà ñâ³òîâî¿ ë³òåðàòóðè äëÿ
ä³òåé ó 100 òîìàõ Ñâ³òîâèä. Ñåð³ÿ òðåòÿ. ˳òåðàòóðà ÕÕ ñòîë³òòÿ.)
ISBN 966-692-283-5 (á-êà)
ISBN 966-692-876-0
(óêð., Íàâ÷àëüíà êíèãà
Áîãäàí)
ISBN 966-01-0397-2
(óêð., Âåñåëêà)
ÁÁÊ 84(2Ðîñ)
© Áóëè÷îâ Ê., 1988
© Âèäàâíèöòâî
Íàâ÷àëüíà êíèãà
Áîãäàí, á-êà,
ìàêåò, õóäîæíº îôîðìëåííÿ, 2006
© Ïàâëþê ß., ïåðåêëàä, 2006
7
ʲРÁÓËÈ×Π
ÒÂÎÐÅÖÜ ÔÀÍÒÀÑÒÈ×ÍÈÕ Ñ²ҲÂ
Îäèí ³ç íàéâ³äîì³øèõ ðîñ³éñüêèõ ôàíòàñò³â ²ãîð Âñåâîëîäîâè÷
Ìîæåéêî, êîòðèé ïðèáðàâ ñîá³ ïñåâäîí³ì  ʳð Áóëè÷îâ, íàðî-
äèâñÿ 18 æîâòíÿ 1934 ðîêó â Ìîñêâ³. Ó äèòèíñòâ³, ÿê ³ áàãàòî éîãî
ðîâåñíèê³â, ìàéáóòí³é ôàíòàñò ëþáèâ îïîâ³ä³ ïðî ðîçâ³äíèê³â, ðî-
ìàíè À. Äþìà, Æ. Âåðíà, Ã. Âåëëñà, ìð³ÿâ ïðî ìàíäðè, íàóêîâ³ â³ä-
êðèòòÿ òà ãåðî¿÷í³ â÷èíêè. Ïðèì³ðîì, óÿâëÿþ÷è ñåáå äîñë³äíèêîì
àìàçîíñüêèõ íåòð³â, â³í ñõîäèâ óçäîâæ ³ âïîïåðåê ìàéæå âñ³ ï³äìîñ-
êîâí³ îêîëèö³. Õëîï÷èê íàïîëåãëèâî âèâ÷àâ êíèãè ²âàíà ªôðåìîâà
ïðî ïàëåîíòîëîã³÷í³ åêñïåäèö³¿ ó ïóñòåëþ Ãîá³, çáèðàâ êîëåêö³¿
ì³íåðàë³â, óÿâëÿþ÷è ñåáå ñïðàâæí³ì ãåîëîãîì. Çäàâàëîñÿ, â³í ³ ñïðàâ-
ä³ íèì ñòàíå, ïðîòå äîëÿ ðîçïîðÿäèëàñÿ ³íàêøå: çàê³í÷èâøè øêîëó,
²ãîð Ìîæåéêî âñòóïèâ ó Ìîñêîâñüêèé ïåäàãîã³÷íèé ³íñòèòóò ³íî-
çåìíèõ ìîâ ³ìåí³ Ìîð³ñà Òîðåçà. ϳñëÿ éîãî çàê³í÷åííÿ, ó 1957
1959 ðîêàõ, ïðàöþâàâ ïåðåêëàäà÷åì íà áóä³âíèöòâ³ ó äàëåê³é àç³éñü-
ê³é êðà¿í³ Á³ðì³.
Êðàñà ñõ³äíî¿ êóëüòóðè çàõîïèëà þíàêà, éîìó âèäàâàëîñÿ, ùî
â³í îïèíèâñÿ ó êàçö³. Ç â³êîí ãîòåëþ, äå ìåøêàâ ìàéáóòí³é ïèñü-
ìåííèê, âåëè÷íî ïèøàëèñÿ ñòàðîâèíí³ ìóðè áóää³éñüêèõ õðàì³â,
ïðèâàáëþþ÷è ñâîºþ òàºìíè÷³ñòþ ³ íåïîâòîðí³ñòþ. Êîëè ñõîäèëî
ñîíöå, âîíè íà÷å îæèâàëè ó âñ³é ñâî¿é âåñåëêîâ³é ïèøíîò³  áëàêèò-
í³é, ô³îëåòîâ³é, çîëîòàâ³é, ñòàþ÷è ñõîæèìè íà ÿê³ñü íåçåìí³ âèäè-
âà. Ïåðåáóâàþ÷è ï³ä âðàæåííÿì â³ä Ñõîäó, ²ãîð Âñåâîëîäîâè÷ ï³ñëÿ
ïîâåðíåííÿ ó Ìîñêâó âñòóïèâ ó àñï³ðàíòóðó ²íñòèòóòó ñõîäîçíàâ-
ñòâà ÀÍ ÑÐÑÐ, à â 1966 ðîö³ çàõèñòèâ êàíäèäàòñüêó äèñåðòàö³þ
ïðî ³ñòîð³þ ñåðåäíüîâ³÷íî¿ Á³ðìè  Ïàãàíñüêà äåðæàâà.
Çãîäîì ðîçïî÷àëèñÿ íàóêîâ³ äîñë³äæåííÿ, êîï³òêà ïðàöÿ íàä íà-
ïèñàííÿì ìîíîãðàô³é. Çäàâàëîñÿ, ùî æèòòÿ ³ íàäàë³ éòèìå ñâî¿ì
çâè÷àºì  ðîçì³ðåíå, âèâàæåíå æèòòÿ íàóêîâöÿ, àëå òðàïèëîñÿ
³íàêøå... Ó ²ãîðÿ Âñåâîëîäîâè÷à ï³äðîñòàëà äîíüêà Àë³ñà. ¯¿ íå ö³-
êàâèëà ³ñòîð³ÿ Á³ðìè, ïðîòå çàâæäè õîò³ëîñÿ, ùîáè òàòóñü, çàáóâøè
ïðî ñïðàâè, ðîçïîâ³äàâ ¿é ùîñü ö³êàâå ³ íåçâè÷àéíå... Ñïåö³àëüíî
äëÿ äîíüêè â³í ïî÷àâ âèãàäóâàòè ôàíòàñòè÷í³ ³ñòî𳿠ïðî ä³â÷èíêó
Àë³ñó ç ÕÕ² ñòîë³òòÿ. Þíà ãåðî¿íÿ çàçíàâàëà íåéìîâ³ðíèõ ïðèãîä,
â³äâ³äóâàëà äàëåê³ ïëàíåòè, ïîòðàïëÿëà ó ìèíóëå, çóñòð³÷àëàñÿ
8
ç íåáà÷åíèìè ³ñòîòàìè, ïîïðè âñå çàëèøàþ÷èñü ìàëåíüêîþ òðè-
íàäöÿòèð³÷íîþ ä³â÷èíêîþ... Çá³ðêà îïîâ³äàíü ijâ÷èíêà, ç ÿêîþ
í³÷îãî íå òðàïèòüñÿ áóëà îïóáë³êîâàíà 1965 ðîêó â àëüìàíàñ³
Ñâ³ò ïðèãîä (Ìèð ïðèêëþ÷åíèé).
Çãîäîì òðàïèëàñÿ ùå îäíà ö³êàâà ïðèãîäà. Íàïðèê³íö³ 1966 ðîêó
ó æóðíàë³ Øóêà÷ (Èñêàòåëü) öåíçóðà çàáîðîíèëà ïóáë³êàö³þ
îïîâ³äàííÿ îäíîãî ³íîçåìíîãî àâòîðà. Âèíèêëà ïðîáëåìà, îñê³ëüêè
îáêëàäèíêà áóëà âæå âèäðóêóâàíà. Ç íå¿ íà ïðèãí³÷åíèõ ïðàö³â-
íèê³â ðåäàêö³¿ ñóìíî äèâèâñÿ êðèõ³òíèé äèíîçàâðèê ó áàíö³. Ó ðåäàê-
ö³¿ áóëà ïàí³êà,  çãàäóâàâ ²ãîð Âñåâîëîäîâè÷.  Òîä³ äåê³ëüêà
÷îëîâ³ê, ³ ÿ ðàçîì ç íèìè, âèð³øèëè òåðì³íîâî íàïèñàòè òâ³ð äî
ìàëþíêà. Óðàíö³ ÿ ïðèí³ñ îïîâ³äàííÿ Êîëè âèìåðëè äèíîçàâðè?
²ìÿì äëÿ ïñåâäîí³ìà ñòàëî ³ìÿ äðóæèíè, ïð³çâèùåì  ä³âî÷å ïð³ç-
âèùå ìàòåð³. Îòæå, âñÿ ñ³ìÿ áóëà çàäîâîëåíà...
Òàê íåñïîä³âàíî ³ çÿâèâñÿ îäèí ³ç íàéïîïóëÿðí³øèõ ðîñ³éñüêèõ
ïèñüìåííèê³â-ôàíòàñò³â  ʳð Áóëè÷îâ. ², î÷åâèäíî, éîìó äóæå
ñïîäîáàëîñÿ ïèñàòè äëÿ ä³òåé, áî óñë³ä çà ïåðøèìè êîðîòåíüêèìè
îïîâ³äàííÿìè ïðî Àë³ñó çÿâèëèñÿ ñïðàâæí³ òîâñò³ êíèãè: ijâ÷èíêà
ç Çåìë³ (1974), Ñòî ðîê³â òîìó âïåðåä (1978), ̳ëüéîí ïðèãîä
(1982), Íåïîñèäà (1985), Íîâ³ ïðèãîäè Àë³ñè (1990)... Çãîäîì
Àë³ñà Ñåëåçíüîâà ñòàëà ê³íîç³ðêîþ  ʳð Áóëè÷îâ íàïèñàâ ñöå-
íà𳿠äî ìóëüòô³ëüìó Òàºìíèöÿ òðåòüî¿ ïëàíåòè ³ ïÿòèñåð³éíîãî
õóäîæíüîãî ô³ëüìó Ãîñòÿ ç ìàéáóòíüîãî.
Êîæíà íîâà çóñòð³÷ ³ç Àë³ñîþ, ä³â÷èíêîþ ³ç ÕÕ² ñòîð³÷÷ÿ, âè-
êëèêàëà ó ÷èòà÷³â ³ ãëÿäà÷³â çàõîïëåííÿ òà íåïåðåáóòíþ çàö³êàâëå-
í³ñòü. Ðîçïîâ³äàþ÷è ïðî ïðèãîäè ñâ ãåðî¿í³, ïèñüìåííèê íåîäíî-
ðàçîâî íàãîëîøóâàâ, ùî ó êîñì³÷íèé â³ê éîìó õîò³ëîñÿ ïèñàòè äëÿ
ä³òåé ö³êàâ³ ³ñòî𳿠ïðî ì³æïëàíåòí³ ïîäîðîæ³ òà íåçâè÷àéí³ ïî䳿,
à íå ñòâîðþâàòè íàäóìàí³ ñþæåòè ïðî ï³îíåðà Âàñþ, êîòðèé ïîòðà-
ïëÿº ó êîðîë³âñòâî, äå ïðàâèòü ëèõèé êîðîëü...
Íàéá³ëüø âäàëîþ ç óñ³õ ïîâ³ñòåé ïðî Àë³ñó êðèòèêè íàçèâàþòü
Ñòî ðîê³â òîìó âïåðåä. Öÿ ðîçóìíà, ñåðéîçíà êíèãà, ïîïðè êóìåäí³
ïðèãîäè ¿¿ ãåðî¿â, çâåðòຠóâàãó âäóìëèâîãî ÷èòà÷à íà òàêó âàæëèâó
ïðîáëåìó, ÿê â³äïîâ³äàëüí³ñòü êîæíîãî ç íàñ ïåðåä ìàéáóòí³ìè
ïîêîë³ííÿìè. ijòè ÕÕ² ñòîð³÷÷ÿ, ÿêèìè ¿õ áà÷èâ ʳð Áóëè÷îâ, çîâ-
ñ³ì íå çàíóäè, êîòð³ çíàþòü ³ âì³þòü ãåòü óñå íà ñâ³ò³. Âîíè òàê³ æ,
ÿê ³ ìè, çàâæäè ãîòîâ³ äîïîìîãòè äðóãîâ³, íàâ³òü ÿêùî òîé äðóã
æèâå ñòî ðîê³â òîìó âïåðåä.
Àëå ʳðó Áóëè÷îâó õîò³ëîñÿ ïèñàòè é ³íø³ êíèãè. Éîãî ïåðó
íàëåæèòü ³ðîí³÷íà åïîïåÿ ïðî çàãóì³íêîâå ì³ñòå÷êî Âåëèêèé Ãóñëÿð
9
òà éîãî ñëàâíîãî ìåøêàíöÿ Êîðíåë³ÿ Óäàëîâà, äëÿ êîòðîãî ïðîáëåìà
êîíòàêò³â ³ç ïðèáóëüöÿìè âæå äàâíî âèð³øåíà.
Óïðîäîâæ òðèäöÿòè ðîê³â òâîð÷îãî øëÿõó ïðî Âåëèêèé Ãóñëÿð
ïèñüìåííèê íàïèñàâ ÷èìàëî òâîð³â. Öå  ñïîâíåí³ äîáðîòè ³ âîäíî-
÷àñ äåùî ñóìîâèò³ ³ñòî𳿠ïðî òàê³ ñîá³ ôàíòàñòè÷í³ âèíàõîäè äèâà-
êóâàòîãî ïðîôåñîðà ̳íöà, êîòðèé õî÷å çðîáèòè óñå ÿêíàéêðàùå,
à âèõîäèòü  ÿê çàâæäè. Ó öèõ òâîðàõ â³äáóâàþòüñÿ çóñòð³÷³ ç ïðèáóëü-
öÿìè, ö³ òâîðè ïðîñÿêíóò³ ð³çíèìè äèâàìè ³ ùåäðî ïðèïðàâëåí³
àâòîðñüêîþ ³ðîí³ºþ òà ãóìîðîì.
Ó òâîð÷îñò³ ʳðà Áóëè÷îâà çàñëóãîâóþòü òàêîæ óâàãè ³ñòî𳿠ïðî
êîñì³÷íîãî ë³êàðÿ Ïàâëèøà. Ïàâëèø³âñüêèé öèêë â³äêðèâຠðîìàí
Îñòàííÿ â³éíà (1970)  îäèí ³ç ïåðøèõ ó êîëèøíüîìó Ðàäÿíñüêî-
ìó Ñîþç³ òâîð³â ïðî çãóáí³ íàñë³äêè àòîìíî¿ êàòàñòðîôè. Òóò ìè
çíàéîìèìîñÿ ³ç ñîðîêàð³÷íèì êîðàáåëüíèì ë³êàðåì Âëàäèñëàâîì
Ïàâëèøåì, äîñèòü çä³áíèì ³ äîïèòëèâèì, íå íàäòî ìàðíîñëàâíèì,
ÿêèé íå âòðàòèâ ö³êàâîñò³ äî æèòòÿ. Íà éîãî øëÿõó òðàïëÿþòüñÿ
êàòàñòðîôè ³ ïðèãîäè, ÿê³ â³í óñï³øíî äîëàº, çàçíàþ÷è àâàð³é, äî-
ïîìàãàþ÷è ³íøèì ïîòåðï³ëèì, ÷è ïðîñòî ìàíäðóþ÷è â³ä ïëàíåòè äî
ïëàíåòè, â³ä åêñïåäèö³¿ äî åêñïåäèö³¿, òà âñå æ çàëèøàþ÷èñü äîòåï-
íèì ïåðåñì³øíèêîì ³ ùèðîþ ëþäèíîþ.
Îêðåìå ì³ñöå ó öüîìó öèêë³ çàéìຠðîìàí Ñåëèùå (1988) 
òâ³ð ïðî ëþäåé â åêñòðåìàëüíèõ óìîâàõ, òàêèõ ñîá³ êîñì³÷íèõ ðîá³í-
çîí³â, ÿê³ âîëåþ âèïàäêó îïèíèëèñÿ íà ìàëîïðèäàòí³é äëÿ æèòòÿ
ëþäèíè ïëàíåò³. Ëþäè óö³ë³ëè, îäíàê íå çìîãëè ïðîòèñòîÿòè òàì-
òåøí³é ïðèðîä³, âîíè âèìóøåí³ ïðèñòîñîâóâàòèñü äî íå¿, âæèâà-
òèñü ó ÷óæèé ³ õèæèé ë³ñ, ïîäåêîëè âòðà÷àþ÷è íàä³þ ³ ïîòðîõó
çàáóâàþ÷è íàáóòêè ³ áëàãà öèâ³ë³çîâàíîãî ñóñï³ëüñòâà. Ó öüîìó
òâîð³ ãîñòðî ïîñòຠïðîáëåìà çáåðåæåííÿ äóõîâíèõ ö³ííîñòåé, àäæå
áîðîòüáà çà âèæèâàííÿ âïåðòî âèëó÷ຠìîðàëüí³ ³äåàëè ç³ ñâ³äî-
ìîñò³ ëþäåé.
Îòæå, ó Ñåëèù³ êîñì³÷íèé êîðàáåëü Ïîëþñ çàçíຠàâàð³¿
³ îïèíÿºòüñÿ íà äàëåê³é ³ íåîáæèò³é ïëàíåò³, çàãóáëåí³é ó áåçìåæ-
íîìó Âñåñâ³ò³. Ïîòåðï³ë³ âòðà÷àþòü çâÿçîê ³ç áàçîþ. Ò³, êîòð³ âèæè-
ëè ó æîðñòîêîìó, íåïðèâ³òíîìó ñâ³ò³ ïîì³æ ðîñëèí-õèæàê³â ³ íàâ³òü
ïðèñòîñóâàëèñÿ äî íåëþäñüêèõ óìîâ ïëàíåòè, ïîáóäóâàëè Ñåëè-
ùå. Ñòàð³, ó êîòðèõ ùå ñâ³æà ïàìÿòü ïðî äèâà çåìíî¿ öèâ³ë³çàö³¿,
ïîñòóïîâî âèìèðàþòü, îñê³ëüêè áîðîòüáà çà âèæèâàííÿ ïîòðåáóº
ìàêñèìóìó æèòòºâî¿ åíåð㳿. Ñåëèùí³ åêñïåäèö³¿, ÿê³ âðÿäè-ãîäè
ñïîðÿäæàþòü äëÿ â³äíîâëåííÿ êîíòàêòó ç áàçîþ, çàçíàþòü íåâäà÷.
10
Ïëàíåòà çàòÿãóº çåìëÿí ó ñâî¿ òåíåòà, ïðèìóøóº çàáóâàòè ìèíóëå
æèòòÿ ³ íåâìîëèìî ñêî÷óâàòèñÿ äî ñòàíó äèêóíñòâà.
Ç ïëèíîì ÷àñó ó Ñåëèù³ âèðîñòຠíîâå ïîêîë³ííÿ, ÿêå, âèõîâàíå
áåçæàëüíèì ñâ³òîì, ñòຠéîãî ìàéæå íåâ³äºìíîþ ÷àñòèíîþ. Öå ïî-
êîë³ííÿ íå áà÷èëî ³íøîãî æèòòÿ, êð³ì æèòòÿ íà ö³é íåïðèâ³òí³é
ïëàíåò³. Äîðîñë³ ìåøêàíö³ Ñåëèùà âèð³øóþòü çðîáèòè îñòàííþ
ñïðîáó, ïîñëàâøè ó íåáåçïå÷íó ìàíäð³âêó ñàìå ¿õ  ùå íå äîðîñëèõ,
àëå âæå é íå ä³òåé: ijêà é Îëåãà. ijê,  ñïðèòíèé, ñèëüíèé 
÷óäîâî ïî÷óâຠñåáå ó æîðñòîêèõ óìîâàõ ïëàíåòè. Ïî ñóò³, â³í 
óæå ñïðàâæí³é àáîðèãåí. Íàòîì³ñòü Îëåã  çíà÷íî ñëàáøèé, ïðîòå
öèâ³ë³çîâàí³øèé ³ ðîçóìí³øèé. Ñàìå ì³æ öèìè äâîìà ïåðñîíàæàìè
â³äáóâàºòüñÿ ïðèõîâàíà áîðîòüáà. Êîæåí ³ç íèõ íåìîâ óîñîáëþº ò³
øëÿõè ðîçâèòêó, ÿê³ íåìèíó÷å ïîñòàíóòü ïåðåä ìåøêàíöÿìè Ñåëè-
ùà ó íåäàëåêîìó ìàéáóòíüîìó.
Ä³ê ³ Îëåã ìàþòü ñâî¿õ ïðèá³÷íèê³â ³ ñóïðîòèâíèê³â. Òàê, ìàé-
æå âñå ñòàðøå ïîêîë³ííÿ, îñîáëèâî ó÷èòåëü Áîðèñ, êîòðîãî âñ³
çâóòü Ñòàðèé, ïîêëàäຠñïîä³âàííÿ íà Îëåãà. ³í â³ðèòü, ùî çàâäÿêè
ðîçóìîâèì çä³áíîñòÿì õëîïöÿ ìîëîäü çìîæå ïîêðàùèòè òÿæê³ óìîâè
³ñíóâàííÿ ³ ã³äíî âèéòè ³ç ñêðóòíîãî ñòàíîâèùà, íå âòðàòèâøè
äóõîâíèõ ³äåàë³â. Îñíîâíå äëÿ Ñòàðîãî  çáåðåãòè ìîðàëüí³ ö³í-
íîñò³. Òîìó â³í íàâ÷ຠä³òåé Ñåëèùà, ïåðåäຠ¿ì ñâî¿ çíàííÿ. Çâè-
÷àéíî, Ñòàðèé ðîçó쳺, ùî ïîòðàïèâøè ó íåëþäñüê³ óìîâè ³ñíó-
âàííÿ, äóæå âàæêî çáåðåãòè íàáóòêè öèâ³ë³çàö³¿. Ðåàëüíî îö³íþþ÷è
ñèòóàö³þ, â³í äîõîäèòü äî ïåñèì³ñòè÷íèõ âèñíîâê³â  Ñåëèùå àáî
âèìðå, àáî çäè÷à⳺ Äèâëÿ÷èñü íà ijêà, íà éîãî çäàòí³ñòü ïðè-
ñòîñîâóâàòèñÿ äî íàâêîëèøíüîãî ñåðåäîâèùà, â³ä÷óâàþ÷è ó éîãî
ä³ÿõ àãðåñèâíèé ³íñòèíêò âåðõîâîäñòâà íàä ³íøèìè, Ñòàðèé ïðîãíî-
çóº ìîæëèâ³ñòü ñòðàøí³øîãî, í³æ ô³çè÷íà ñìåðòü, ìàéáóòíüîãî 
ñìåðòü äóõîâíîñò³. Òîìó ³ â³í, é ³íø³ ñòàð³ ïëåêàþòü íàä³þ íà
â³äíîâëåííÿ çâÿçêó ³ç Çåìëåþ.
Îäíàê íå âñ³ äîðîñë³ ìåøêàíö³ Ñåëèùà ïîä³ëÿþòü ïîãëÿäè Ñòà-
ðîãî. Äåÿê³ ç íèõ äàâíî âòðàòèëè â³ðó ó ïîðÿòóíîê. Ñåðåä íèõ
³ àñòðîíîì Õðèñòèíà, ÿêà, îñë³ïíóâøè, áåçïåðåðâíî íàð³êຠíà äîëþ
³ íå ðîçðàõîâóº íà òå, ùî âîíè êîëèñü âèáåðóòüñÿ ç ö³º¿ íåïðèâ³ò-
íî¿ ïëàíåòè. Ñõîæî¿ äóìêè ïðèòðèìóºòüñÿ é ìàòè Îëåãà, ²ðèíà.
Âîíà, çàãàäóþ÷è íà ìàéáóòíº, øóêຠñèíîâ³ íàðå÷åíó, ì𳺠ïðî
âíóê³â, ãàäàþ÷è, ùî Ñåëèùå áóäå ³ñíóâàòè ëèøå çàâäÿêè ïðîäîâ-
æåííþ ðîäó. ²ðèíà ÷óäîâî ðîçó쳺  ijê ñèëüí³øèé, ñïðèòí³øèé
çà Îëåãà  ³ ñàìå çàâäÿêè òàêèì ëþäÿì, ÿê â³í, º íàä³ÿ íà âèæè-
âàííÿ.
11
À îò äëÿ ä³òåé Ñåëèùà ijê  äàâíî áåççàïåðå÷íèé ë³äåð, âîíè
ìð³þòü áóòè ñõîæèìè íà íüîãî. Äëÿ þíîãî ïîêîë³ííÿ çíàííÿ Ñòà-
ðîãî º í³÷èì ³íøèì, ÿê ì³ôîì, êàçêîþ, ùî íå ìຠðåàëüíîãî ï³ä´ðó-
íòÿ. ¯ì íàáàãàòî áëèæ÷³ ³ çðîçóì³ë³ø³ ðîñëèíè-õèæàêè, ùî ðîñòóòü
ïîðÿä ³ç äîì³âêîþ, ç ÿêèìè ìîæíà ïîãðàòèñÿ ó äîùîâó ïîãîäó,
ç äåÿêèõ çâàðèòè þøêó, ³íøèìè  ïîëàñóâàòè ijòè ³íàêøå, í³æ
äîðîñë³, äèâëÿòüñÿ íà íàâêîëèøí³é ñâ³ò, îñê³ëüêè âîíè ñïîð³äíèëè-
ñÿ ç íèì, ñòàëè éîãî ÷àñòèíîþ.
Çâàæàþ÷è íà âñå öå, äîðîñë³ ðîçóì³þòü, ùî â äèêèõ óìîâàõ
ïëàíåòè ä³òè é íå ìîæóòü áóòè ³íàêøèìè, òîìó âáà÷àþòü ºäèíèé
ïîðÿòóíîê ó â³äíîâëåíí³ çâÿçêó ç áàçîþ. Âîíè çíàõîäÿòü âèõ³ä,
ïîñèëàþ÷è ï³äë³òê³â ó ïîõ³ä íà ïåðåâàë äî êîñì³÷íîãî êîðàáëÿ.
Îñòàííÿ åêñïåäèö³ÿ âèÿâëÿºòüñÿ óñï³øíîþ, ï³äë³òêè ä³ñòàþòüñÿ
äî Ïîëþñà, ïðèíîñÿòü çâ³äòè áàãàòî ö³ííèõ ðå÷åé äëÿ ùîäåí-
íîãî âæèòêó, à ãîëîâíå  çÿâëÿºòüñÿ íàä³ÿ íàëàãîäèòè çâÿçîê
ç áàçîþ ³ ïîêèíóòè âèìóøåíèé ïðèòóëîê. Ö³ºþ íà䳺þ âîíè æèâóòü
äîâãó çèìó, ÿêà ñòàíîâèòü ìàéæå äâ³ çåìíèõ, íàïîëåãëèâî ãîòóþ-
÷èñü äî íîâîãî ïîõîäó.
Ïðîòå ¿õ ðÿòóº âèïàäîê. Íà ïëàíåòó ïðèë³òຠðîçâ³äóâàëüíà ãðó-
ïà ³ç Çåìë³, ñåðåä ÷ëåí³â ÿêî¿  ë³êàð Ïàâëèø. Ñàìå çàâäÿêè éîãî
äîïèòëèâîñò³ ³ êì³òëèâîñò³ ðÿòóþòü ìåøêàíö³â Ñåëèùà.
Ó Ñåëèù³ íà ïðèêëàä³ äîë³ ñâî¿õ ãåðî¿â ʳð Áóëè÷îâ çóì³â
â³äòâîðèòè ìîäåëü ³ñòî𳿠ëþäñòâà: îäíå ïîêîë³ííÿ ñòàð³º, âìèðຠ³,
çðåøòîþ, éäå ó íåáóòòÿ, à éîìó íà çì³íó ïðèõîäèòü ³íøå, ÿêå ñàìî-
ñò³éíî îáèðຠòîé ÷è ³íøèé øëÿõ ðîçâèòêó.
Êîëî ³íòåðåñ³â ʳðà Áóëè÷îâà áóëî íàñò³ëüêè øèðîêèì ³ ðîçìà¿-
òèì, ùî ñó÷àñíèêè ïîäèâîâóâàëèñÿ, ÿê â³í óñå âñòèãàâ. Àäæå îäíî-
÷àñíî ç ôàíòàñòîì ʳðîì Áóëè÷îâèì íåâòîìíî ïðàöþâàâ ³ñòîðèê
²ãîð Ìîæåéêî, àâòîð íàóêîâî-ïîïóëÿðíèõ êíèã 7 ³ 37 äèâî-
âèæ,  ²íä³éñüêîìó îêåàí³, 1185 ð³ê, Çàõ³äíèé â³òåð  áåç-
õìàðíà ïîãîäà òîùî. Ïèñüìåííèê íàïèñàâ äåê³ëüêà êíèã ïðî íàãî-
ðîäè: Ðîçìîâè ïðî ôàëåðèñòèêó: Ç ³ñòî𳿠íàãîðîäíèõ ñèñòåì (1990),
Ïîñàäîâ³ çíàêè Ðîñ³éñüêî¿ ³ìïåð³¿ (1993), íèçêó ë³òåðàòóðîçíàâ-
÷èõ äîñë³äæåíü: Ïàñåðáèöÿ åïîõè (1989), Ôàíòàñòè÷íèé áåñò³à-
ð³é. ʳð Áóëè÷îâ â³äîìèé ³ ñâî¿ìè ïåðåêëàäàìè òâîð³â Ê. Ñàéìàêà,
Ô. Ïîëà, Ì. Ðåéíîëüäñà, Æ. ѳìåíîíà òà ³íøèõ. ³í  àâòîð ñöåíà-
ð³¿â äî ê³íîô³ëüì³â ×åðåç òåðíè äî ç³ðîê, Ñëüîçè êðàïàëè,
Øàíñ òà ³íøèõ. Îêð³ì òîãî, ʳð Áóëè÷îâ  ëàóðåàò Äåðæàâíî¿
ïðå쳿 ÑÐÑÐ (1982) çà ñöåíà𳿠äî ô³ëüì³â Òàºìíèöÿ òðåòüî¿ ïëà-
íåòè òà ×åðåç òåðíè äî ç³ðîê; â³í óøàíîâàíèé ë³òåðàòóðíèìè
ïðåì³ÿìè Àåë³òà (1997)  çà çíà÷íèé âíåñîê ó ðîçâèòîê ðîñ³é-
ñüêî¿ ôàíòàñòèêè; Áðîíçîâèé ðàâëèê (1992)  çà îïîâ³äàííÿ Ïðî
ñòðàõ; Âåëèêèé Çèëàíòêîí (1996)  çà ïîâ³ñòü Îñ³÷êà.
Òâîðè ʳðà Áóëè÷îâà ð³çíîìàí³òí³ çà ñþæåòàìè ³ òåìàòèêîþ,
ïðîòå â íèõ º ñï³ëüíà ðèñà  âîíè ë³ðè÷í³, äîáð³ ³ âåñåë³, à ¿õí³
ãåðî¿, êîòð³ çàâæäè ãîòîâ³ äî ñàìîïîæåðòâè òà äîïîìîãè, óòâåðä-
æóþòü áëàãîðîäñòâî, âåëèêîäóøí³ñòü, äîáðîçè÷ëèâ³ñòü ÿê ùîñü
îðãàí³÷íå, ºäèíî ìîæëèâå ó ëþäñüêèõ ñòîñóíêàõ. Ïèñüìåííèê
çàñòåð³ãຠëþäåé: Áóäüòå äîáðèìè! Öå æ òàê ïðîñòî!
Ó ñâî¿õ òâîðàõ Áóëè÷îâ âèñòóïຠëþäèíîëþáîì, âîðîãîì áàéäó-
æîñò³ òà áåçäóõîâíîñò³, øàíóâàëüíèêîì ïðåêðàñíîãî â ëþäèí³ òà
ëþäñüêèõ ñòîñóíêàõ. À äëÿ ÷èòà÷³â â³í çàâæäè çàëèøèòüñÿ ôàíòàñ-
òîì-ãóìàí³ñòîì, ïèñüìåííèêîì, ÿêèé óòâåðäæóâàâ ó ñâî¿õ òâîðàõ
íåïåðåñ³÷íó ö³íí³ñòü äîáðà òà âèñîê³ ìîðàëüí³ ³äåàëè. Òîìó éîãî
òâîð÷³ñòü çàâæäè áóäå ö³êàâîþ ³ ïîâ÷àëüíîþ äëÿ íîâèõ ïîêîë³íü
ïîö³íîâóâà÷³â ôàíòàñòèêè.
Þð³é ²âàíåíêî
×àñòèíà ïåðøà
ïåðåâàë
14
ÐÎÇÄ²Ë ÏÅÐØÈÉ
áóäèíêó ïàõëî ñèð³ñòþ, ìîøêà òîâêëàñÿ á³ëÿ êàãàíöÿ,
òðåáà áóëî äàâíî éîãî çàãàñèòè, ìàìà, çâè÷àéíî, çàáóëà,
àëå íà âóëèö³ äîù, ï³òüìà. Îëåã êðóòèâñÿ íà ë³æêó 
íåùîäàâíî ïðîêèíóâñÿ. Óíî÷³ â³í ñòîðîæóâàâ ñåëèùå: â³ä-
ëÿêóâàâ øàêàë³â, ÿê³ ö³ëîþ çãðàºþ ë³çëè äî ñàðàþ, ëåäâå ñàìîãî íå
çàãðèçëè. Ó ò³ë³ áóëà çâè÷àéíà ïîðîæíå÷à, õî÷à ñàì â³ä ñåáå ÷åêàâ
õâèëþâàííÿ, ìîæëèâî, ñòðàõó. Öå ïÿòäåñÿò íà ïÿòäåñÿò, ïîâåðíåø-
ñÿ ÷è íå ïîâåðíåøñÿ. À ïÿòäåñÿò ó êâàäðàò³? Ïîâèííà áóòè çàêî-
íîì³ðí³ñòü, ïîâèíí³ áóòè òàáëèö³, áî çíîâó âèíàéäåø âåëîñèïåä.
Äî ðå÷³, âñå çáèðàâñÿ çàïèòàòè Ñòàðîãî, ùî òàêå âåëîñèïåä. Ïàðà-
äîêñ. Âåëîñèïåäà íåìàº, à Ñòàðèé äîð³êຠíèì, íå çàäóìóþ÷èñü ïðî
çì³ñò ôðàçè.
Íà êóõí³ çàêàøëÿëà ìàòè. Âîíà, âèÿâëÿºòüñÿ, áóëà âäîìà.
 Òè ÷îãî íå ï³øëà?  çàïèòàâ â³í.
 Ïðîêèíóâñÿ? Ñóïó õî÷åø? ß ï³ä³ãð³ëà.
 À õòî ïî ãðèáè ï³øîâ?
 Ìàðÿíà ç ijêîì.
 ² âñå?
 Ìîæëèâî, õòîñü ³ç õëîïö³â óâÿçàâñÿ.
Ìîãëè á ³ ðîçáóäèòè, ïîêëèêàòè. Ìàðÿíà íå îá³öÿëà, àëå áóëî
áè äîáðå, ÿêáè ïîêëèêàëà.
 ¯ñòè íå õî÷åòüñÿ.
 ßêùî äîù³ íå ïðèïèíÿòüñÿ,  ñêàçàëà ìàòè,  äî õîëîä³â
îã³ðêè íå äîñòèãíóòü. Âñå ïë³ñíÿâîþ çàðîñòå.
Ìàòè çàéøëà ó ê³ìíàòó, ðîç³ãíàëà äîëîíåþ ìîøêó, çàäóëà êàãà-
íåöü. Îëåã äèâèâñÿ ó ñòåëþ. Æîâòà ïëÿìà ïë³ñíÿâè çá³ëüøèëàñÿ,
çì³íèëà ôîðìó. Ùå â÷îðà âîíà áóëà ñõîæà íà ïðîô³ëü Âàéòêóñà: í³ñ
êàðòîïëèíîþ. À ñüîãîäí³ í³ñ ðîçäóâñÿ, í³áè éîãî âæàëèëà îñà, ³ íà